Waarom is er weinig verschil in effectiviteit tussen psychotherapievormen?

Saskia Mulder

Wat denk jij?

Kop Stemmingsstoornissen

Elly Plooij-van Gorsel nam op 5 oktober afscheid als voorzitter van het NIP. Voorafgaand aan haar daadwerkelijk afscheid vond een symposium plaats waarbij diverse sprekers hun licht wierpen op ‘de waarde van psychologische interventies’. 

Pim Cuijpers: common factors van psychotherapie?

Een van deze sprekers was Pim Cuijpers. Naast informatie over effectiviteit van psychotherapie, waar Anja Greeven al eerder over schreef op ons kennisnet, ging hij ook in op het fenomeen common factors in psychotherapie. Eerst gaf hij een overzicht van de effectgroottes van verschillende psychotherapieën voor depressie, zoals te zien is in tabel 1. 

Tabel 1
Overzicht effectgrootte psychotherapie bij depressie

 

Aantal studies

SMD

NNT

Alle vormen van psychotherapie

325

.63

5

Steunende therapie

19

.58

5

CGt

192

.70

4

Gedragsactivatie

20

.94

3

Probleem oplossende therapie (PST)

27

.77

4

3e generatie therapie

18

.77

4

IPT

25

.60

5

Psychodynamische therapie

11

.40

8

Andere vormen

57

.68

4

SMD= standard mean difference: < 0.5 = klein, < .8= medium, > .8 = groot
NNT= number needed to treat (aantal personen te behandelen voor 1 effectieve behandeling)

Tabel 1 geeft dus een overzicht van de effectiviteit van de verschillende soorten psychotherapieën bij depressie, zonder ze met elkaar te vergelijken. Vervolgens presenteerde Cuijpers de resultaten van een meta-analyse waarin diverse vormen van psychotherapie bij milde tot matige depressie naast elkaar werden gelegd en onderzocht hij de verschillen in effectiviteit, zie tabel 2. Hier werd ook onderzocht of de ene therapie significant beter werkt dat de andere therapie. Uit de resultaten bleek dat er eigenlijk nauwelijks verschillen in effectiviteit tussen de diverse vormen van therapie zijn.

Tabel 2
Overzicht verschil is effect tussen therapieën

 

Aantal studies

Cohens d

Cgt vs alle anderen

56

.03

Steunende vs alle anderen

20

-.17*

Gedragsactivatie vs alle anderen

21

.14

Psychodynamische vs alle anderen

16

-.07

PST vs alle anderen

7

.40

IPT vs alle anderen

8

.21*

Sociale vaardigheidstraining vs alle anderen

7

.05

Cohens d < 0.5 = klein, < .8= medium, > .8 = groot

Mogelijke verklaringen

Wat wil dat nou zeggen? Maakt het eigenlijk niks uit welke vorm van psychotherapie een depressieve cliënt volgt? Daarover speculeerde Cuijpers. Hij noemt als mogelijkheid dat het effect bepaald wordt door de zogenaamde common factors zoals de therapeutische alliantie, geloof in behandeling en/of een duidelijk rationale voor de cliënt die de klachten verklaart. Momenteel wordt dit onderzocht.

Ook noemt hij dat het effect mogelijk met name loopt via verschillende mediatoren of door moderatoren. Bijvoorbeeld: wanneer een depressieve cliënt leert actiever te zijn door gedragsactivatie, kan hij zich daarvoor beter gaan voelen. Echter, als deze cliënt geen gedragsactivatie had ontvangen maar klassieke cgt, en geleerd had helpende gedachten te formuleren, was hij zich ook beter gaan voelen. Kortom, psychotherapie heeft mogelijk verschillende werkende mechanismen die allen hun effect hebben op ‘dezelfde klacht’.

Dat er geen verschil gevonden wordt tussen verschillende therapievormen kan ook nog een puur methodologische kwestie zijn, zegt Cuijpers. De statistische power om verschillen tussen therapievormen te vinden moet erg groot zijn, met andere woorden, je hebt heel veel proefpersonen nodig om kleine (maar significante) verschillen tussen therapievormen aan te tonen. Zou dit de verklaring zijn?

Hoe denk jij hierover?

Persoonlijk vraag ik me af of zou het zo zijn dat bepaalde groepen mensen baat hebben bij specifieke vormen van psychotherapie? Bij de ene cliënt werkt cgt en bij de andere cliënt werkt een psychodynamische therapie. Overall vindt je dan geen verschillen in effectiviteit tussen de verschillende vormen (maar op individueel niveau wellicht wel).

Wat is jouw idee hierover? Waarom worden er weinig verschillen in effectiviteit gevonden tussen de verschillende psychotherapievormen? Je kunt graag je reactie achter laten in de rechterkolom. We zijn erg benieuwd!

Meer informatie over depressie: