De therapeut met een "talenknobbel"

Henk Bouman (GZ-psycholoog/systeemtherapeut-NVRG)
Petra de Vries (Speltherapeut/systeemtherapeut-NVRG)

Kernwoorden

Therapeutische relatie, taal, speltherapie, systeemtherapie

Doelgroep

Mensen met weinig ervaring met het onderwerp

Inhoud workshop

Wij ervaren in het dagelijks werken met cliënten, elke zitting opnieuw, dat afstemming nodig is om een werkzame behandelrelatie op te bouwen om verandering te faciliteren. De therapeutische relatie is in de eerste plaats een menselijke relatie waar de behandelaar met eigen ervaring, waarden en reflecties, onderdeel van is. Wij vinden het van belang, naast alle aandacht voor methodieken in ons vak, om hernieuwd onze aandacht te richten op hoe je de therapeutische relatie kunt vormgeven met behulp van verschillende therapeutische talen. In onze workshop richten we ons op het creatief gebruiken van taal in het hanteren van deze menselijke relatie vanuit systeemtheoretische en speltherapeutisch perspectief.

De workshop

Op het laatste IFP World Congres 2018 stelden keynotspeakers Bruce Wampold en Pim Cuijpers dat psychotherapie effectief is onafhankelijk vanuit welke theoretisch kader wordt gewerkt of welke behandelmethode wordt gebruikt. De therapeut en de mate deze gebruik maakt van verschillende, faciliterende interpersoonlijke vaardigheden blijken de succesfactor in de uitdagende therapiesituatie. Deze vaardigheden worden zichtbaar in het taalgebruik van de therapeut, waarbij taal breed wordt opgevat als alle vormen van verbale en non verbale communicatie tussen mensen. Deze vaardigheden kunnen worden ontwikkeld door gerichte oefening.

Graag onderzoeken we in deze workshop met de deelnemers verschillende therapeutische talen. We hechten belang aan gebruik van spel, humor en drama in therapiesessies. We nodigen de deelnemers uit om met ons op taalonderzoek te gaan en daarmee te oefenen.

We stimuleren meertaligheid in de workshop, waarbij verschillen worden verwelkomd vanuit het idee dat er altijd meervoudige betekenissen zijn in het kijken naar problemen en oplossingen. We stimuleren een zekere traagheid in het begrijpen van de ander door taal op te vatten als symbooltaal. Zo wordt communiceren ook een training in nieuwsgierig en lenig denken.

We geven uitleg over spel als taal en laten zien hoe spel een rol kan spelen in een dialoog tussen twee of meerdere personen. Ook in samenspel wordt onderlinge beïnvloeding immers zichtbaar. Het spel onthult hoe het raster van regels en codes eruit ziet waarmee de client zijn of haar problemen interpreteert.

Daarnaast wisselen we met de deelnemers ideeën uit over systemische taalkader en de betekenisgeving daarvan in het contactleggen en onderzoeken van klachten en problemen.

Uitgangspunten

De relatie tussen behandelaar en client(en) is voor ons de therapeutische drager in het proces; een klankbord, een gids die het therapeutisch handelen richting geeft. Voor ons zijn de axioma’s die Paul Watzlawick, al in 1967, leerde over taal en communicatie, nog steeds actueel. Evenals het gedachtengoed van Andersen over het zijn van een ‘outsider wittness’. We worden geïnspireerd door de filosofie en het denken over taal zoals Wittgenstein daar over heeft geschreven.

Wittgenstein vat taalgebruik op als een sociaal spel waarbij de woorden en zinnen die mensen gebruiken vaak voor velerlei uitleg vatbaar zijn omdat veel onbenoemde omstandigheden bij het formuleren en het luisteren een rol spelen. Taal en spel kan ons naar een (therapeutische) ruimte brengen waarin nieuwe ontdekkingen worden gedaan, nieuw ervaren ontstaat. In ons dagelijks werk met kinderen, jongeren en gezinnen ervaren we dat verandering zo mogelijk wordt.

Bekijk hier de presentatie van deze workshop

Literatuur
  • Pragmatics of human communication, P. Watzlawick 1967
  • Filosofische onderzoekingen, L. Wittgenstein, 1953
  • Mind and Nature Chapter II EVERY SCHOOLBOY KNOWS, G. Bateson Dutton, N.Y. 1979